ТАБАҚ ТАРТУ ЕРЕЖЕЛЕРІ
Режиссер: @alisher_gumar
Операторлар: @alisher_gumar @erkebulan.gapuov93 @eg_zombie Монтаж: @eg_zombie
Текст: @nurlybek_rakhman
Табақ тарту – қазақтың ертеден келе жатқан салт-дәстүрлерінің бірі. Тартылған табақ қонаққа деген сый, құрмет пен сыйластықтың белгісі.
Қазақ халқы әр адамның жасына, жынысына қарай өзiне лайық сыбағасын тартқан. Қоғамдағы мəртебесіне сай, өзіне тиісті жілік мүшесін тартпау немесе шатастырып, ауыстырып жіберу ұят саналған.
Қой еті жіліктеліп, он үш мүшеге бөледі.
Кәделі жіліктермен қатар бас, қазы-қарта, жал-жая табаққа бірге салынады.
Қонаққа тартылатын табақтың түрі көп. Бастылары: бас табақ, қос табақ, сый табақ, күйеу табағы, келін табағы, жастар табағы, жай табақ.
Бас табақ - жасы үлкен қарттарға, аса сыйлы қонақтарға тартылады. Оған салынатын кәделі мүшелер: бас, жамбас, ортан жілік, белдеме, сүбе қабырға, қойдың ұлтабары, жылқы етінен қазы-қарта, жал-жая.
Қос табақ - құда-құдағиларға тартылатын арнайы табақ. Оның кәделі мүшелері бас табақпен ұқсас. Оның қос табақ деп аталатын себебі, құда-құдағиға көпшілікпен бірге ұсынылған қонақасының үстіне қосымша тартылатындығы. Қос табақтың кәделі мүшесі - тоқпан жілік.
Сый табақ - құда-жекжаттық қатынасы болмаса да, ерекше сый құрметке ие адамдарға арнайы тартылатын табақ.
Жастар табағының ең кәделі мүшелері - асықты жілік пен төс. Асықты жілік әдетте күйеудің жолдасына немесе қыздың жеңгесіне ұсынылады. Күйеуге төс тартылады.
Жай табаққа ортан жілік, жауырын, тоқпан жілік пен қабырға омыртқа салынады.
Табақ тарту, ет турау жағынан кең-байтақ қазақ даласының екі шетін салыстырсақ, аздаған өзгерістер байқалады.
Кәделенген табақтарды ер адамдар таратқан. Үлкен астарда табақты тек жорғаға мінген, арнайы сайланған епті жігіттер таратқан.
Етті қонақ өз қалтасына салып жүрген бәкісімен тураған.
Басты алған сыйлы қонақ алдымен өзі ауыз тиеді. Одан соң құлағын үйдің ең кіші баласына ұсынады. Сондағысы "құйма құлақ бол, сөз тыңда, үлкендердің сөзін жерге тастама" дегені. Бір бастың екі құлағы бір балаға берілмейді.
Жұп көзді бір адамға қатар береді. Яғни, әділ бол, алаламай тең қара дегенді білдіреді.
Тілді шешен бол деп ұсынады. Ал таңдайды жезтайдай әнші бол деп алақанына ұрып беру – ас ұсыну жолындағы тамаша кәденің бірі.
Үлкендер ас жеп болған соң жастарды шақырып, бас табақтан асатады. «Бас табақтан ас жеп отыратын біздің жасымызға жет, жолымызды берсін» деп тілегені.
Қазақ етті ағаш табаққа, ал бүтін бір қойдың етін астауға салған.
Етпен бірге іңкәл (еттің нанығ жайма, қамыр, күртік, құлақ нан) салу, көкөністер мен тұздық құю кейінгі ғасырларда қосылған.