20241101 HVVH 014 AUDIO Bestuur
Het Verhaal van Haaksbergen: 014 AUDIO Bestuur
RTV Sternet en de Historische Kring Haaksbergen maken een serie over de geschiedenis van Haaksbergen. Deze keer is het onderwerp: Bestuur.
Marken - Grondgebied gemeenschappelijk beheerd
Rond 1300 ontstonden in de parochie Hockesberghe markenorganisaties die eeuwenlang een cruciale rol zouden spelen op het platteland. Die marken werden opgericht door de boerenbevolking die in verspreide groepen woonde bij de in cultuur gebrachte essen en kampen. Het waren belangengemeenschappen om samen het gebruik te regelen van de nog niet in cultuur gebrachte gronden. De namen van de marken leven voort in buurschappen en kerkdorpen: Honesch, Langelo, Brammelo, Holthuizen, Eppenzolder, Stepelo, Buurse en Boekelo (deel van St. Isidorushoeve).
Rechten en plichten van de markegenoten werden aanvankelijk mondeling overgeleverd. Vanaf het jaar 1400 werden ze op schrift gesteld in de markeboeken. Dit markerecht bevatte bepalingen omtrent het bestuur, het kiezen van gezworenen en het stemrecht. Er waren verder talrijke bepalingen over het hakken en sprokkelen van hout, het gebruik van de heide, turfsteken, plaggen maaien, verzamelen van eikels, aanplanten van jonge bomen, onderhoud van omheiningen, veedrift, schutten (inbeslagname) van uitheems vee en het houden van schapen, varkens, ganzen en bijen. Tot de zaken die de marke aangingen behoorden later ook het onderhoud van wegen, waterlopen en veedrinkplaatsen, veediefstal en het begraven van dode dieren. De zorg voor een markeschool en benoeming van een schoolmeester hoorden er ook nog bij.
Holting
Al deze zaken kwamen aan de orde in de markevergadering, de holting of holtinck. Zo’n holting werd vooraf bij kerckenspraecke afgekondigd. Meestal deed de koster dat voor de aanvang van de kerkdienst vanaf de kansel, of na de dienst vanaf een verhoging naast de kerkdeur. De holting stond onder leiding van de markerichter of holtrichter. Vaak was hij de belangrijkste grondbezitter. En die functie van markerichter was in adellijke families soms erfelijk of gebonden aan een bepaalde boerderij. De besluiten werden vastgelegd in de markeboeken.
Alleen de eigenaren van de boerderijen of degene die met een erve was beleend hadden stemrecht in de markevergadering. Hoeven die aan een landheer toebehoorden werden soms bewoond door horigen, later door pachters. Het stemrecht berustte dan bij de landheer. Dat stemrecht was gekoppeld aan het waartal, waarmee de grootte van de boerderij met het erve werd uitgedrukt.
In de Middeleeuwen berustte het geestelijk en wereldlijk gezag over Haaksbergen bij de bisschop van Utrecht. Het dorp en de marken behoorden bij het Oversticht, de tegenwoordige provincies Overijssel, Drente, Groningen en delen van Friesland. Overijssel was verdeeld in drie schout- of drostambten: Twente, Salland en Vollenhove. In 1484 werd Haaksbergen een afzonderlijk drostambt, net als Diepenheim. Tot ambtman (schout of drost) van 'Blanckenborch ende Haexbergen' werd door de bisschop benoemd Johan Sticke van Weldam.
In 1547 werd Johan van Reede drost van Haaksbergen. Hij had die functie al in Diepenheim en zo ontstond een gezamenlijk drostambt. Vanaf omstreeks 1630 werden de drosten benoemd door de Staten van Overijssel. Toen werd ook bepaald dat overheidsfunctionarissen als drost en richter van de gereformeerde religie moesten zijn. Voor deze functies kwamen rooms-katholieken (paepschen) niet meer in aanmerking.
Bevoegdheden
De drost had zowel rechterlijke als bestuurlijke taken, zoals uitvoering van wetten, handhaving van orde en veiligheid; de inning van belastingen werd ook zijn taak. Voorts had hij de leiding bij de verkiezing van het bestuur in plaatsen met stadsrechten: Oldenzaal, Rijssen, Goor, Ootmarsum, Enschede, Delden, Almelo en Diepenheim. De drostambten werden opgedeeld in richterambten, waar richters werden benoemd. De grenzen daarvan kwamen meestal overeen met de aloude parochiegrenzen.
Het Verhaal van Haaksbergen 2024
RTV Sternet en de Historische Kring Haaksbergen maken onder de noemer 'Het Verhaal van Haaksbergen' een serie over de geschiedenis van Haaksbergen. In ieder deel wordt een ander onderwerp behandeld.
Bekijk en beluister hier alle afleveringen van het Verhaal van Haaksbergen 2024
https://haaksbergeninbeeld.nl/tag/het...
Verteller: Wim Oltwater
Interviewer: Jolanda Bouwmeesters
Opnames en montage: Jayden Hauber en Constance van Wolferen
Tekst en eindredactie: Michel van der Voort
Met dank aan de Historische Kring Haaksbergen
'Het verhaal van Haaksbergen' is mede mogelijk gemaakt door de Provincie Overijssel.
Een productie van RTV Sternet
Focus keyphrase
RTV Sternet Historische Kring Haaksbergen serie geschiedenis
RTV Sternet is een onafhankelijk journalistiek nieuwsmedium voor Haaksbergen.
Website: https://www.haaksbergeninbeeld.nl
Facebook: @rtvsternet
Twitter: @rtvsternet
Instagram: @rtvsternet