Türk Edebiyatı Klasiği Cemile Kitabının Özeti
Cemile - Orhan Kemal
Roman, Deveci Çopur Halil ile başlar. Fabrikada çalışan Cemile’ye aşık olan Halil, onunla evlenmek istemektedir. Ancak Cemile Halil’i değil, aynı fabrikada görevli bir katibi sevmektedir. Fabrikanın sahibi Kadir Ağa ile yakın olan ve para sıkıntısı bulunmayan Halil, bir insanın “otuz liralık maaş ile” bir kadını sevmesine hayret eder.
Bu sırada, fabrikada da tuhaf olaylar yaşanmakta, pamuk iplikler eskisine göre sık sık koparak üretimi yavaşlatmaktadır. Denetime çıkan Kadir Ağa, işçilerin bundan yeni gelen İtalyan Mühendis Sinyor Orlando’yu sorumlu tuttuğunu görür. Ancak bir kişi, Cemile’nin ağabeyi Sadri, asıl suçlunun İtalyan değil, kolaya zımpara tozu karıştıran ustabaşı olduğunu söyler.
Amaç, İtalyan’ın gelişi ile üretimin düşüşü arasında bir bağlantı kurmak, onu fabrikadan kovdurmaktır. Fabrikanın asıl sahibi ve Kadir Ağa’nın korktuğu tek kişi, Numan Şerif Bey, İtalyan’ın rahat bırakılmasını, bu sorunun çözülmesi gerektiğini söyler.
Bu sırada, Halil, Camgöz Sadık ve onun teyzesinin kızı Karakız, Cemile’yi Halil’e almak için çeşitli yöntemler düşünmektedir. Kebap yiyip ciddi miktarda şarap içen bu üçlü, Halil’in Karakız aracılığıyla yolladığı evlilik teklifini reddeden Cemile’yi kaçırmak için bir plan yapar. Ancak bu plan, şarabı fazla kaçıran Karakız’ın uyuyakalması nedeniyle başarısız olur.
Yine de, Cemile’ye karşı bu girişimin farkında olan dostları, onun katip ile evlendirilme sürecini hızlandırmaya çalışır. İsminin Necati olduğunu öğrendiğimiz katip İzzet Usta’nın konuşması ile durumun farkına varır ve babaannesini Cemile’yi istemeye gönderir.
İşçilerin maaş alacağı güne denk gelen bu ziyaret, önce bir felakete dönüşecekmiş gibi gözükür. Bir taraftan, maaşlarının düşmesini artık kaldıramayan işçiler, sorumlu olarak gördükleri İtalyan’a saldırmaya karar vermiştir. Diğer taraftan, Cemile ve Sadri’nin babası Malik, oğlu eve dönmeyince onun da olayların arasında kalmış olabileceğini düşünerek bütün mahalleyi ayağa kaldırmış ve fabrikaya gitmiştir.
Neyse ki, Malik Sadri’yle birlikte geri döndüğünde hem İtalyan’a karşı bu girişim durdurulmuş, hem de Cemile’nin babası kızını istemeye gelenlerle görüşme fırsatı bulmuş olur.
Romanın sonunda, fabrikada İtalyan’a karşı sabotaj düzenleyen işçilerin tamamı işlerini kaybeder. Bu olayların sorumlusu Camgöz Sadık, Deveci Çopur Halil’in yardımları karşısında kendisine hediye ettiği kahvede çalışırken işlerini geri alamayacaklarını anlayan işçilerin saldırısına uğrar. Cemile ve Necati’nin ise evlilikleri kesinleşmiş, bu iki karakter, Cemile’nin babası Malik’in kızından ayrılma üzüntüsü dışında, mutlu bir sona ulaşmıştır.