@-earth.plants-animals Corylus avellana,common hazel/hazelnut/cob,lajthia e rëndomtë(2)
Lajthia e rëndomtë është bimë shkurrore shumëvjeçare gjetherënëse e kultivuar në Rendin Fagales,Familja Betulaceae(Mështeknore),Nënfamilja Coryloideae,Gjinia Corylus,Lloji C avellana.Prejardhja e lajthis është nga Azia Perëndimore dhe Evropa dhe është përdorur si ushqim që në fillimet e qytetëtrimit njerëzor të dhënat arkeobotanike tregojnë gjurmë fossile të përdorimit të saj për më shumë se11,000 vjetësh në themel të provave paleobotanike kjo gjini njihej që nga Kretaçi i mesëm.Njihen disa varjetete të saj të kultivuara në Evropë,Azi,Amerikën Veriore etj.Familja Betulaceae është përhapura në Hemisferën Veriore.Pjesët që përdoren nga njerëzit janë:gjethet,frutat,lëvorja,vaj.
Përshkrimi botanik
Sistem rrënjor shumë të zhvilluar rrënjët e degëzuara hapen shumë dhe me kalimin e viteve mund të bëhen pushtuese.Kërcelli drunor është cilindrik i degëzuar i veshur me lëvore në ngjyrë kafe dhe arrin një lartësi 2-5m.Gjethet janë të mëdha me bishtë në formë vezake me buzë dyfish të dhëmbëzuara në ngjyrë të gjelbër të vendosura në mënyrë të këmbyer në kërcell.
Në një degë kemi dy lloj lëvaresh meshkujt shumë të gjatë dhe të varur në majën e degëzave në ngjyrë të verdhë,lëvarët femërore të ngritur në fillim përpjetë dhe të varur kur piqen;këta zhvillohen mbi sythët anësorë të së njëjtës degë.Në sqetullen e çdo brakteje dhe të braktezave lulet mashkullore të grumbulluara në lëvarë të varur janë të veçuara,me 4 thekë të ndara dyshë.Në sqetullat e çdo brakteje dhe të braktezave tek lëvari femërore ka 3 lule secila me 4 pjesë luspore që përfaqësojnë periantin secila e përbërë nga 2 karpela të ngjitura në një vezore.Lulet shfaqen në fund të dimrit .Fekondimi bëhet me anën e shalozogamisë.Fruti është aken.Polenizimi kryhet me ndihmën e erës.
Kërkesat ndaj faktorëve të mjedist të jashtëm
Lajthia është një bimë gjetherënëse e cila kalon në gjëndje gjumi gjatë vjeshtës dhe dimrit kjo është koha kur bima mund të mbillet me fidan gjithashtu mund dhe të shtohet me ndarje.Përshtatet mirë në klimë të ftohtë dhe është e qëndrueshme ndaj parazitëve pëlqen tokë të pjerrët me përrenj buzë lumenjve, dhe ranor-argjilore,ndjehet mirë në vende gjysëm hije kërkon ujitje në vitit të para etj.Lajthia ka veti ushqimore dhe mjekësore përmban:vitamina,C, E,fibër,sheqerna,kripra minerale,proteina ,taninë,esencë,etj.Lëvorja dhe gjethet përdoren kundër sëmundjeve në aparatin e tretës,rrugët urinare etj.Lajthia s'është e dëmshme për njerëzit por sjell pasoja tek kafshët.Ju lutem këshillohuni me mjekun,farmacistin,botanistin,veterinerin,agronomin tuaj etj.
Common hazelnut is perennial deciduous cultivated shrub plant in Order Fagales,Family Betulaceae( Birch),Subfamily Coryloideae,Genus Corylus,Specie C avellana.Hazelnut origin is from Europe and Western Asia and was used as food since in the beginning of human civilizations archaeobotanical data indicate fossil traced for much more than 11.000 years in base of palaeobotanical evidences this genus was known since in middle Cretaceous.There are known several its varieties cultivated in Asia,Europe,North America etc. Betulaceae family is widespread in Northern Hemishere.From humans parts that used are:leaves,fruits,bark,oil.
Botanical description
Root system is very developed branched roots very opens and can became occupiers with years passage.Woody stalk is branched,cylindrical with bark in brown colour covered and reach a height 2-5m.Leaves in green colour with stems are bigger in oval shape with double serrated margins settled in alternate way in the stem.In a branch we have two catkins kinds in top of small branches very longest and to pendulous males in yellow colour, in the beginning females elevated upward and hung when mature;these developed on lateral leafbud to the same branch.Males flowers in axil of every bracts and small bracts accumulate in hung catkins are with 4 stamens isolated to separated two.To female catkin,in axil of every bracts and small bracts have 3 flowers each one with 4 scaly parts that represent perianth each one composed from one ovary in 2carpels adjacent.Flowers appears in the end winter.Fecundation made with chalazagamy.Achene is fruit.With wind help pollination accomplished.
Requires towards external factors ambiance
Hazelnut is a deciduous plant of which during autumn and winter passage in hibernation state this is the time when plant can be plant with seedling also can be propagate with division.Well adapted in cold climate and toward parasites is resistant like sloping land along rivers,torrents feel good in sandy-clay soil and in half shade place require watering in the first year etc.Hazelnut have nutrition and medicinal properties contain:vitamins C,E,sugars,minerals salts,fibre,tannin,proteins,essence,etc.Leaves and bark use against disease in digestive system,in urinary tracts,etc Hazelnut isn't dangerous to humans but brings consequences to animals.Please consult with your physician,pharmacist,botanist,veterinarian,agronomist etc.