Amme (Nebe) Sûresi - Kâbe İmamı Mahir
◼Fazileti
Hz. Peygamber (SAV)’in Nebe’ sûresini Mürselât sûresiyle birlikte namazın bir rek‘atında okuduğu bilinmektedir (Buhârî, “Feżâʾilü’l-Ḳurʾân”, 6, 28; Müslim, “Ṣalâtü’l-müsâfirîn”, 275-279; krş. İbrâhim Ali, s. 306-307, 342-343). “Amme yetesâelûn sûresini okuyan kimseye Cenâb-ı Hak kıyamet gününde soğuk içecekler lutfedecektir” meâlindeki rivayetin (Zemahşerî, VI, 303; Beyzâvî, IV, 374) mevzu olduğu belirtilmiştir (Zemahşerî, I, 684-685 [neşredenlerin notu]; Muhammed et-Trablusî, II, 725).
Nebe’ sûresini okuyan, îmânsız gitmekten emin olur. Allahü teâlâ onun rızkını genişletir, kendisine bol mükâfât verir. O kimse ölmeden Cennet’teki yerini görür. (Hadîs-i şerîf-Kâdı Beydâvî Tefsîri)
Hadîs-i şeriflerde buyuruldu ki:
“Amme sûresini okuyan bir kimseye Allahü Teâlâ, kı-yâmet günü soğuk cennet şerbeti ikram eder”
“İkindi namazından sonra Nebe sûresini okuyan kimseye Cenâb-ı Hak kıyâmet azabını hafifletir.”
“Her kim Amme sûresini devamlı olarak ikindi namazından sonra okursa, Allahü Teâlâ o kimsenin rızkını artırır, dünyadan âhıretteki yerini görmedikçe çıkmaz.”
Kutbuddîn İznikî buyurdu ki:
“Nebe sûresini güneş doğarken okuyan kimse, bütün âfetlerden emin olur.”
◼Nüzul Sebebi
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hatim'in el-Hasen'den rivayetlerine göre Hz. Peygamber (asm), peygamber olarak gönderilince Kureyşliler kendi aralarında birbirlerine O'nun durumunu sormaya başlamışlar "Getirdiği nedir?" diyorlar, birbirleriyle tartışıyorlar ve Hz. Peygamber (asm)'in peygamber olarak gönderilmiş olması konusunda farklı görüşler serdederek mücadele ediyorlarmış.
İşte bunun üzerine "Neyi soruşturuyorlar? O büyük haberi mi?" nazil olmuştur. (Suyûtî, Lübâbun-Nukûl, 11/191)
Ayrıca, “Biz, sizi yakın bir azapla uyardık. O gün kişi elleriyle önceden sunmuş olduklarına bakacak ve kafir: 'Keşke ben toprak olsaydım.' diyecektir.” mealindeki ayetle ilgili şu rivayet vardır:
Mukatil der ki: "'O gün kişi elleriyle önceden sunmuş olduklarına bakacak.' ayet-i kerimesi Ebu Seleme ibn Abdü'l-Esed el-Mahzûmî ve kardeşi el-Esved ibn Abdü'l-Esed hakkında nazil olmuştur. Bu ayet-i kerimedeki 'kişi' Ebu Seleme; 'kâfir' de kardeşidir.” (Kurtubi, Nebe Suresi; bk. Bedreddin Çetiner, Esbab-ı Nüzul, Çağrı Yayınları: 2/931).
◼Konusu
Mekke döneminin sonlarında nâzil olmuştur. Adını 2. âyette geçen nebe’ ([büyük] haber) kelimesinden alır. Birinci âyetteki Amme, Amme yetesâelûn ibareleri, ayrıca Tesâül ve 14. âyetteki Mu‘sırât (yoğunlaşan bulutlar) isimleriyle de anılmıştır (Âlûsî, XXX, 281).
Nebe’ sûresinin konusu öldükten sonra dirilmenin vukuu ve âhiretteki hayatın kısa tasvirinden ibarettir. Sûre, “İnkâr yoluna saplananlar kendi aralarında neyi tartışıp duruyorlar, üzerinde bir türlü anlaşamadıkları o büyük haberi mi?” ifadesiyle başlar ve ardından onun tartışma kabul etmeyen bir gerçek olduğunu yakında anlayacakları ifade edilir (âyet 1-5). Burada söz konusu edilen “büyük haber”in bazı müfessirlerce Kur’an olduğu söylenmişse de sûrenin devamından anlaşılacağı üzere kişiye sorumluluk duygusu kazandıran ve davranışlarını kontrol etme bilinci aşılayan kıyamet günüdür (İbn Kesîr, VII, 195). Ardından yer küresinde görülen kozmolojik düzene ve buranın insan hayatına elverişli oluşuna temas edildikten sonra (âyet 6-16), âhiretin isimlerinden biri olan “yevmü’l-fasl” (doğru ile yanlışın kesin çizgilerle ayrılacağı gün) terkibiyle kıyametin kopmasına geçilir ve “azgınların varacağı yer” olarak nitelendirilen cehennemin kısa tasviri yapılır, arkasından gelen altı âyette de müttakilere ait olduğu belirtilen cennetten söz edilir (âyet 17-36). Sûrenin dört âyetten oluşan son kısmında rahmân olan Allah’tan izin almadan kıyamet gününde Cebrâil ve diğer melekler dahil olmak üzere hiç kimsenin konuşamayacağı ve konuşanların da sadece gerçekleri dile getirebileceği ifade edilir. Sûrenin sonunda, kıyametin mutlaka vuku bulacağı hatırlatılıp herkesin önceden yaptığının karşılığını bulacağı o günde inkâr yoluna saplananların toprak olmayı temenni edeceği bildirilir.
Nebe’ sûresi, Kur’ân-ı Kerîm’in birçok âyetinde vurgulanan Allah’a ve âhiret gününe iman ilkelerini pekiştirmektedir. Bunlardan birincisine dolaylı şekilde temas edilirken ikincisi etkileyici bir üslûpla zihni ve gönlü gerçeklere açık olanlara anlatılmaktadır. Sûrenin ilk muhatabı olan Mekke halkı ile diğer insanların çoğu kâinatı yaratan ve yöneten yüce bir varlığın mevcudiyetini inkâr etmiyor, ancak O’na karşı sorumluluklarını vurgulayan ikinci ve ebedî hayatı benimsemeye nefsânî arzuları engel oluyordu. Sûre özellikle bu konuyu vurgulamaktadır.
◼Kaynakça
https://islamansiklopedisi.org.tr/nebe-suresi (29.08.2022)
https://sorularlaislamiyet.com/nebe-suresi... (29.08.2022)
https://www.secdem.net/dini-bilgiler/kuran... (29.08.2022)