Âl-i İmrân Sûresi - Kâbe İmamı Mahir
◼Fazileti
Bir hadîs-i şerifte Resûlullah (SAV), Bakara ve Âl-i İmrân sûrelerini iyi bilip gereğince davrananlara bu sûrelerin kıyamet gününde şefaatçi olacağını haber vermiş (Müslim, “Salâtü’l-müsâfirîn”, 42; Tirmizî, “Fezâilü’l-Kur’ân”, 4), bir başka hadiste de yüce Allah’ın “İsm-i A‘zam”ının Bakara sûresinin 163. âyeti ile Âl-i İmrân’ın başında bulunduğunu belirtmiştir (Tirmizî, “Daavât”, 64; Ebû Dâvûd, “Salât”, 352).
◼Konusu
Başlangıcında yüce Allah’ın “Hay” ve “Kayyûm” olduğu hatırlatılan ve Kur’an-ı Kerîm’in önceki ilâhî kitapları onaylama özelliğinden söz edilen bu sûrede, vahye dayalı dinler arasındaki tekâmül ilişkisine işaret edilmekte, Allah katında yegâne geçerli dinin İslâm olduğu vurgulanmakta, İslâm’ın inanç esasları özellikle ulûhiyyet ve nübüvvet ile birr (her türlü iyilik, ihsan, itaat, doğruluk) ve takvâ gibi bazı temel ahlâk kavramları üzerinde durulmakta, Mekke’deki kutsal evden (Kâbe) söz edilmekte, hac vecîbesine ve başka bazı amelî görevlere değinilmektedir.
Sûrede özellikle Hristiyanların Hz. Îsâ (AS)’ı tanrılaştırmaları, Yahudilerin de O'na iftira ve karalamalarda bulunmaları, bu suretle her iki din mensuplarının da O'nun hakkında aşırılıklara sapmaları karşısında İslâm ümmetinin gerçekten ayrılmayan ve orta yolu gösteren bir hakem görevi üstlenmiş olacağı ima edilmekte; diğer taraftan Müslümanlara da yüce Allah’ın lütfettiği nimetler hatırlatılıp, düşmanların tuzaklarına düşmemeleri ve üstlendikleri misyonun bilincinde olmaları gerektiği hatırlatılmaktadır. Bu temalar işlenirken Hz. Meryem (AS), Hz. Zekeriyyâ (AS), Hz. Yahyâ (AS), Hz. Îsâ (AS) ve Hz. İbrâhim (AS)’in hayatlarından ve Uhud Savaşı’ndan kesitler verilmektedir. Bu arada Uhud Savaşı sırasında ve sonrasında Müslümanların, münafıkların ve müşriklerin davranışları tahlil edilip değerlendirilmektedir.
◼Nuzül
Hicretin 3. yılında Uhud Savaşı’ndan sonra nâzil olmaya başlayan sûrenin tamamlanması muhtemelen hicretin 9. yılına kadar sürmüştür. Müfessirlerin çoğunluğuna göre, sûrenin önemli bir bölümünün geliş sebebi, Necran Hristiyanları adına Medine’ye gelen heyetle Hz. Peygamber (SAV) arasında geçen Allah inancı konusundaki tartışmalardır.
Coğrafî kaynaklar Yemen’de, Kûfe civarında ve Havran’da Necran adını taşıyan birden fazla yerleşim biriminin bulunduğunu kaydeder. Burada söz konusu olan kişiler, Yemen Necranı’ndan heyet halinde gelen Hristiyanlardır. Tarih kaynakları Necran'da inşa edilen ve Kâbe-i Muazzama’ya karşılık olmak üzere “Kâbe-i Necrân” adıyla anılan görkemli kilisede çok sayıda piskoposun görev yaptığını belirtmektedirler.
Aralarında bu kiliseye mensup din adamlarının da bulunduğu altmış kişilik bir Necran heyeti içinde on dört kişi temsilci konumundaydı.
Bir gün ikindi namazını müteakip süslü ve ihtişamlı elbiseler içinde mescide gelip Hz. Peygamber (AS)’in huzuruna çıkan bu heyet mensupları, kendi ibadet vakitleri geldiğinde doğuya doğru dönüp Hristiyan usulüne göre âyin yapmak istediler. Resûlullah (SAV) onlara müsaade etti. Heyet birkaç gün Medine’de kaldı ve Müslümanlar tarafından ağırlandı. Heyet mensupları arasında tam bir inanç birliği olmadığı gibi, sorulan sorulara verdikleri cevaplar da tutarlı değildi. Hz. Îsâ için bazen “Allah” bazen “Allah’ın oğlu” bazen de “üçün üçüncüsü” diyorlardı.
Hz. Peygamber (AS) onların iddialarını çürüttükten sonra, kendilerini bağlayacak sorular yöneltti. Sonunda sükût etmek zorunda kaldılar. Bunun üzerine Resûlullah (SAV) onları İslâm’a davet etti. Bu teklife karşı direnme yollarını denediler:
– “Ey Muhammed (SAV)! Sen Îsâ (AS)’nın, Allah’ın kelimesi ve O’ndan bir ruh olduğunu söylemiyor musun?” dediler. Resûlullah (SAV):
– “Evet” deyince:
– “İşte bu bize yeter” dediler. Allah Teâlâ; Resulüne (AS), onları “mübâhele”ye (açık biçimde lânetleşme) davet etmesini vahyetti (Âl-i İmrân-61: Sana gelen bu bilgiden sonra her kim bu konuda seninle tartışmaya kalkışırsa, de ki: “Gelin, çocuklarımızı ve çocuklarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım, sonra da Allah’ın lâneti yalancıların üzerine olsun diye dua edelim”). Resûl-i Ekrem (AS) bu çağrıyı yapınca bir gün süre istediler.
Bu konuda müzakere ederlerken içlerinden biri şöyle dedi: “Îsâ (AS) efendimizle ilgili çekişmeyi çözüme bağlayışından anlaşılmış oldu ki Muhammed (AS) gerçekten Allah’ın gönderdiği bir peygamberdir. Bilirsiniz ki bir toplum peygamberle lânetleşmeye kalkışırsa Allah, büyüğüyle küçüğüyle onları mahveder. Dinimizde kalmaya kararlıysanız, bu zatla lânetleşmeye girmeyiniz ve iyilikle ayrılınız.”
Sonunda Hz. Peygamber (AS)’e gelip şöyle dediler: “Ey Ebü’l-Kasım (AS)! Seninle lânetleşmeye girmemeye, seni dininle baş başa bırakıp kendi dinimiz üzere kalmaya karar verdik. Fakat biz senden hoşnuduz ve sana güveniyoruz. Ashabından uygun birini aramızdaki malî ihtilâfları çözmek üzere bize gönder.”
Resûlullah (SAV) bu talep üzerine Ebû Ubeyde b. Cerrâh (RA)’ı bu iş için görevlendirdi.
◼Kaynakça
https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/s... (08.07.2021).