هیپرترمی بدخیم- malignant hyperthermia-پاتولوژي

Опубликовано: 08 Сентябрь 2026
на канале: Mahdi Hosseinzadeh

هیپرترمی بدخیم

گاهی با توضیح: «هیپرترمی بدخیم ناشی از بیهوشی» یا «هیپرترمی بدخیم حین بیهوشی»

۲) پاتوفیزیولوژی / روند بیماری مرحله‌به‌مرحله

این بیماری یک واکنش ژنتیکیِ شدیدِ عضلات اسکلتی به بعضی از داروهای بیهوشی است
(مثل بعضی گازهای استنشاقی و شل‌کننده‌های دپلاریزان عضلانی – اسم دارو طبق خواسته‌ات نمی‌گم 😉).

بیایم مسیرش رو از اول باز کنیم:

مرحله ۱: زمینهٔ ژنتیکی

فرد یک جهش ارثی در پروتئین‌های دخیل در جابجایی کلسیم عضله دارد، معمولاً:

RYR1 (گیرنده راینودین در شبکه سارکوپلاسمی)

یا CACNA1S (کانال کلسیمی نوع L در غشای سلول عضلانی)

این جهش‌ها باعث می‌شود:

کانال کلسیم عضله بیش‌حساس و کم‌مهار باشد.

فرد در شرایط عادی ممکن است کاملاً بی‌علامت باشد.

مرحله ۲: تماس با عامل محرک (Trigger)

در حین بیهوشی عمومی:

بیمار در معرض بعضی داروهای بیهوشی استنشاقی

یا شل‌کنندهٔ دپلاریزان عضلانی قرار می‌گیرد.

در فرد سالم → مشکلی نیست.
در فرد مستعد → این داروها روی کانال‌های معیوب کلسیمی، اثر غیرطبیعی می‌گذارند.

مرحله ۳: آزاد شدن کنترل‌نشدهٔ کلسیم از شبکه سارکوپلاسمی

در عضلهٔ اسکلتی:

شبکهٔ سارکوپلاسمی (SR) مخزن کلسیم است.

گیرنده راینودین (RYR1) در SR با تحریک، کلسیم را به سیتوپلاسم آزاد می‌کند.

در مالینیِ هیپرترمی:

محرک بیهوشی → گیرندهٔ معیوب →

باز ماندن کانال RYR1 یا آزاد شدن شدید و مداوم کلسیم از SR به داخل سیتوپلاسم.

نتیجه:

غلظت کلسیم داخل سلول عضلانی به‌طور شدید و مداوم بالا می‌رود.

مرحله ۴: انقباض پایدار و مصرف شدید ATP

کلسیم بالا در فیبر عضلانی یعنی:

فیلامان‌های اکتین–میوزین به‌طور مداوم فعال می‌شوند

انقباض پایدار و سفتی شدید عضلانی (rigidity)، مخصوصاً در عضلات فک و تنه.

برای هر چرخهٔ انقباض–ریلکسیشن:

ATP باید مصرف شود.
ولی چون کلسیم دائماً بالاست:

ATP به‌طور وحشتناک زیاد مصرف می‌شود.

مرحله ۵: افزایش شدید متابولیسم و تولید گرما

مصرف شدید ATP →

میتوکندری با حداکثر سرعت کار می‌کند

چرخه‌های متابولیک بالا می‌رود

گرمای زیادی تولید می‌شود

این گرما:

در ابتدا ممکن است فقط تب خفیف یا افزایش CO₂ بدهد

در ادامه → هیپرترمی شدید (دماهای خیلی بالا)

به همین خاطر اسم بیماری «هیپرترمی» است، ولی تب دیر ظاهر می‌شود؛ مشکل از قبل شروع شده.

مرحله ۶: هایپرکربیا و اسیدوز

به‌دلیل:

متابولیسم خیلی بالا

انقباض مداوم عضله

اتفاق می‌افتد:

تولید CO₂ زیاد → بالا رفتن PaCO₂

تولید اسید لاکتیک → اسیدوز متابولیک

همراه با اسیدوز تنفسی به‌علت CO₂ زیاد

نتیجه:

اسیدوز ترکیبی شدید (متابولیک + تنفسی)

در مانیتور بیهوشی:

اولین علامت مهم → افزایش end-tidal CO₂

مرحله ۷: تخریب عضله (رابدومیولیز)

انقباض شدید + کمبود ATP + کلسیم بالا:

فیبرهای عضلانی را تخریب می‌کند → رابدومیولیز

پیامدها:

آزاد شدن CK، میوگلوبین، پتاسیم و سایر محتویات داخل سلول

میوگلوبینوریا → ادرار تیره / کوکاکولایی

آسیب حاد کلیه به‌علت رسوب میوگلوبین در توبول‌های کلیوی

مرحله ۸: هیپرکالمی و آریتمی

با تخریب سلول‌های عضلانی:

پتاسیم زیادی وارد خون می‌شود → هیپرکالمی

هیپرکالمی + اسیدوز + هیپرترمی + کاتکول‌آمین بالا:

زمینه‌ساز آریتمی‌های کشنده قلبی

ممکن است به ایست قلبی منجر شود.

مرحله ۹: اختلالات سیستمیک، DIC و نارسایی چند ارگان

در موارد شدید و درمان‌نشده، ادامهٔ این روند:

هیپوکسیا، اسیدوز، تب بالا، رابدومیولیز
→ التهاب سیستمیک، شوک
→ DIC
→ نارسایی کلیه، کبد، قلب، مغز

مرگ می‌تواند سریع و به‌علت:

آریتمی

نارسایی چند ارگان
رخ دهد.