Ep250 *คำขอม ในภาษาไทย # 16 ตะเกียบ คำนี้มาจากภาษาขอม
Ep250 *คำขอม ในภาษาไทย # 16 ตะเกียบ คำนี้มาจากภาษาขอม
สวัสดีครับ ผมอ่านเรื่องหลายท่านพูดถึงที่มาของคำว่า ตะเกียบ เมื่อดูในพจนานุกรมไทย พ.ศ. 2554 หน้า 472 ก็พบคำอธิบาย คำว่าตะเกียบ มีหลายท่านพูดว่าคำนี้มาจากภาษาเขมร ผมจะค่อยอธิบายครับ คำว่า ตะเกียบ ถ้าไปถามคนจีนที่อยู่นอกประเทศไทย เขาจะบอกว่าในจีนไม่ได้ใช้คำนี้ ตะเกียบมีต้นกำเนิดมาจากจีนก็จริง แต่คนจีนเรียก ไคว่จึ (筷子) ลองฟังเสียงดูครับ
เครื่องใช้หรืออุปกรณ์ที่มีไว้ใช้คีบก๋วยเตี๋ยวหรืออาหารนี้ มาจากจีน แล้วแพร่หลายไปใช้ในประเทศต่างๆ
แต่คำว่า “ตะเกียบ” ที่คนไทยใช้เรียกอุปกรณ์นี้มาจากภาษาอะไร ดูจะยังเห็นไม่ตรงกันอยู่ ตะเกียบไม่ใช่ภาษาแต้จิ๋ว คนแต้จิ๋วเรียกว่า “เตอ” เป็นคำพยางค์เดียวโดดๆ ตะเกียบคู่หนึ่งเรียกว่า “เจ็กซางเตอ” คนฝูเจี้ยนหรือฮกเกี้ยน เขาเรียกตะเกียบว่า “ตือ” ส่วนคนเชื้อสายไหหลำบอกว่าภาษาไหหลำเรียกว่า “ดู” ในจีนเรียกว่า จู้ 著 （zhù ) มาเปลี่ยนเป็น ไคว่จึ 筷子 (kuàizi) เมื่อประมาณสมัยราชวงศ์ถังของจีน ภาษาลาวทุกวันนี้เรียกตะเกียบแบบคนจีนคือ ไม้ถู่
ภาษาไตลื้อเรียกตะเกียบว่า ถู่ หรือเติม “ไม้” เข้าไปเป็น “ไม้ถู่” ซึ่งเพี้ยนมาจาก จู้ ของจีน คนไทลื้อน่าจะรับคำนี้มานานแล้ว ต่อมาประมาณสมัยสามก๊กคนจีนในส่วนกลางเปลี่ยนจาก จู้ 著 มาเป็น ไคว่จึ แต่คนไตลื้อที่อยู่ห่างไกล ก็ยังคงใช้คำว่า “ถู่” เรื่อยมาจนทุกวันนี้ พจนานุกรมไทดำ-อังกฤษ ภาษาไทดำก็เรียกตะเกียบว่า “ถู่” เหมือนกัน
เมื่อคนแต้จิ๋วเองไม่ได้เรียกตะเกียบว่า “ตะเกียบ” หรือ “เต็กเกียบ” แต่เรียกว่า “เตอ” แล้ว คำว่า”ตะเกียบ”ในภาษาไทย จะมาจากภาษาแต้จิ๋ว ได้ยังไง การยืมคำภาษาอื่นมาใช้ น่าจะเกิดจากการเลียนเสียงหรือการใช้ตาม มากกว่า ดังนั้นคำว่า ”ตะเกียบ” นี้ ไม่น่าจะมาจากภาษาแต้จิ๋ว
สรุป คือ ที่คนแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน ไหหลำใช้คำว่า เตอ ตือ ดู นั้นมาจากภาษาจีนกลางที่เป็นคำโบราณว่า จู้ 著 ตัวหนังสือเดียวกัน และไม่ใช้คำว่า”เต็กเกียบ”เรียกที่คีบก๋วยเตี๋ยวหรืออาหารอื่น คำว่า “ตะเกียบ” ในภาษาไทยไม่ได้มาจากภาษาแต้จิ๋ว แต่มาจากภาษาอื่น คนกัมพูชาที่เข้ามาทำงานในกรุงเทพและแปดริ้ว เขาบอกว่าที่คนไทยเรียกตะเกียบนี้ ภาษาเขมรเรียกว่า “จังเกอะ” ចង្កឹះ แสดงว่าภาษาเขมรก็ไม่เรียกที่คีบก๋วยเตี๋ยวหรืออาหารว่า ตะเกียบ คนกัมพูชาบางส่วนที่มาอยู่เมืองไทยจะเรียกก็เรียกตามคนไทย
เท่าที่อ่านความเห็นของแต่ละคน ก็ต่างให้ความเห็นไปต่าง ๆ นา ๆ คราวนี้ผมจะอธิบายบ้าง คำว่า ตะเกียบ มาจากภาษาขอม ประกอบด้วย 2 คำ คือคำว่า ฏง ผมเขียน ฏ ปฏักกับ ง งู ออกเสียงว่า ตง ฏ ปฏัก อยู่ในภาษาขอมมี แต่ในภาษาเขมร ตำแหน่ง ฏ ปฏัก เปลี่ยนเป็น ฎ ชฎา ถ้าคำไหนออกเวียง ฏ ปฏัก จะเขียนด้วย ต เต่าแทน ดังนั้นคำที่เขียนด้วย ฏ ปฏักกับ ง งู ขอมออกเสียง ต็อง ภาษาเขมรจึงออกเสียง ฎ็อง หรือ ฎอง แปลว่า ด้าม เช่น เทือกเขาไม้คาน ออกเสียงว่า พนมฎองแรก หรือ พนมดองเร็ก ไทยเราเรียกเทือกเขาพนมดงรัก ด้ามมีด เขมรเรียก ฎองกำเบิด หรือ ฎองกำเม็ด สรุป คำขอมเดิม ออกเสียงเป็น ต็อง
คำที่ 2 คือคำว่า คีบ ภาษาขอมออกเสียงว่า เกียบ เขียน คาบ แต่ออกเสียง เกียบ เพราะตัว ค ออกเสียง ก เป็นอักษรโฆษะ เมื่อผสมสระ อา จึงออกเสียง เกีย มี บ ใบไม้ เป็นตัวสะกด จึงออกเสียงเป็น เกียบ รวม 2 คำ เป็น ฏง เกียบ ผมเขียนภาษาขอมให้ดู ทั้ง ขอมโบราณ และขอมปัจจุบัน ส่วนภาษาเขมร จะเขียนดังนี้ ถ้าภาษาเขมร ผมจะเขียนด้วยอักษรเขมรครับ
นั่นคือ "ฏง เกียบ" หมายถึง ด้ามคีบ แม้ว่าสิ่งนี้จะเกิดขึ้นในจีน แต่คำที่เรียกว่า ด้ามคีบ เป็นภาษาท้องถิ่น
คำภาษาขอมว่า ฏ็องเกียบ กร่อนเป็น ตะเกียบ คำว่า ตะเกียบ ใช้ในเสียม หรือ สยาม แล้วขยายเข้าสู่กัมพูชา
เมื่อคนจีนแต้จิ๋วเข้ามาในไทย จึงเรียกตะเกียบตามคนที่อยู่เดิม แต่ในลาว ในไทลื้อสิบสองปันนา ก็ยังเรียกว่า ไม้ถู่
ตามเดิม
คำในภาษาไทย หลายคนเข้าใจว่า เป็นคำไทยที่ยืมมาจากเขมร แต่ที่จริงคำนี้เป็นคำขอม ที่พูดกันมา กว่า 4,000 ปี ผมเขียนคำว่า ตะเกียบ ด้วยอักษรขอมมาให้ดู ในที่นี้ด้วย
วันนี้เสนอภาษาขอมในภาษาไทย 1 คำ จะนำมาเสนอไปเรื่อย ๆ เพราะมีเยอะมาก คนไทยจะได้เข้าใจถูกต้อง ตามความเป็นจริงเสียที
วันนี้ นำเสนอมาเพียงเท่านี้ รอฟังคำต่อไปอีกมากมาย สวัสดีครับ
.........................
Playlist • คำขอมในภาษาไทย Khom words in Thai